Từ điển tiếng lóng · Công việc và cuộc sống · Tiếng lóng mạng Trung Quốc
Bai lan (摆烂) là gì?
Còn viết là: bai lan, bãi lạn, 摆烂人, let it rot
Nói ngắn gọn
Bai lan (摆烂, bǎi làn, Hán Việt: bãi lạn) là khi thấy việc đã hết cứu, không cố gắng cứu vãn nữa mà dứt khoát mặc nó tệ thêm, nghĩa gần với thành ngữ 破罐子破摔 (vò đã mẻ thì đập nốt), tương tự "buông xuôi" trong tiếng Việt. Nó bắt nguồn từ giới bóng rổ: một số đội NBA cố tình thua để xếp chót bảng, đổi lấy lượt chọn cầu thủ tốt hơn, giới thể thao Mỹ gọi là tanking, báo thể thao Trung Quốc dịch là "摆烂". Về sau từ này đi vào tiếng lóng mạng hằng ngày, cực kỳ phổ biến quanh năm 2022.
Nguồn gốc của bai lan
Ở NBA, một số đội biết mình không đủ sức sẽ cố tình thắng ít trong mùa giải để thành tích đứng chót, từ đó có thứ tự chọn cao hơn ở kỳ tuyển chọn năm sau và chọn được tân binh tốt hơn. Tiếng Anh gọi là tanking, báo thể thao Trung Quốc dịch là "摆烂".
Sau đó từ này lan từ giới thể thao, eSports sang đời sống hằng ngày, nghĩa cũng rộng ra thành "việc không suôn sẻ thì bỏ luôn". Năm 2022, khi tạp chí 咬文嚼字 (Giảo văn tước tự) bình chọn từ thịnh hành của năm, tổng biên tập Hoàng An Tĩnh (黄安靖) cho biết "摆烂" đứng hàng đầu trong khảo sát tần suất từ, nhưng vì nghĩa tiêu cực nên cuối cùng không được chọn.
Cách dùng bai lan
- 这周作业太多了，我直接摆烂 (tuần này bài tập nhiều quá, tôi buông luôn)
- 减肥第三天，看到火锅后选择摆烂 (ngày thứ ba giảm cân, thấy lẩu là chọn buông xuôi)
- 比分落后二十分，这队已经开始摆烂了 (bị dẫn hai mươi điểm, đội này đã bắt đầu buông rồi)
- 摆烂一时爽，一直摆烂一直爽 (buông xuôi một lúc thì sướng, buông mãi thì sướng mãi)
- 今天也是摆烂的一天 (hôm nay lại là một ngày buông xuôi), tự giễu
Nó hay đi với "直接" (thẳng luôn), "选择" (chọn), "开始" (bắt đầu), cũng có thể nói gọn "摆了", "烂了".
Bai lan và nằm thẳng khác nhau thế nào?
| Từ | Nghĩa | Khác biệt |
|---|---|---|
| 摆烂 (bãi lạn) | không khá lên được thì mặc nó tệ đi | tiêu cực hơn, bỏ mặc cả việc trước mắt |
| 躺平 (nằm thẳng) | không tham gia cạnh tranh quá mức | việc cần làm vẫn làm, chỉ hạ kỳ vọng |
| 破罐子破摔 | vò đã mẻ thì đập nốt | thành ngữ truyền thống, nghĩa gần bai lan nhất |
| 佛系 (Phật hệ) | tùy duyên, sao cũng được | tâm thế bình thản, không nhất thiết bỏ cuộc |
Sắc thái và hoàn cảnh dùng
Phần lớn người nói "我摆烂了" (tôi buông rồi) là đang tự giễu, xả stress, chứ không thật định bỏ hết mọi thứ. Bạn bè nói với nhau như vậy rất bình thường.
Nói người khác "在摆烂" (đang buông xuôi) là lời phê bình khá nặng, ý là họ vô trách nhiệm. Khi nhận xét đồng nghiệp hay nhóm ở nơi làm việc nên cẩn thận.
Câu hỏi thường gặp
Bai lan trong tiếng Anh là gì?
Trong thể thao tương ứng với tanking (cố tình thua). Cách nói đời thường hay được dịch là let it rot, cũng có thể nói give up and let things slide.
Bai lan có phải từ mang nghĩa xấu không?
Thiên về nghĩa xấu. Tự nói về mình thường là tự giễu, còn nói người khác bai lan là phê bình họ vô trách nhiệm.
Bai lan có từng lọt top 10 từ thịnh hành không?
Không. Năm 2022 tần suất của nó rất cao trong đợt bình chọn của 咬文嚼字, nhưng bị loại vì nghĩa tiêu cực.